Je eigen skelet als kunstwerk

Je eigen skelet zien is voor vermoedelijk niemand een plezierige gedachte. Het is iets intiems en het doet ook te veel denken aan de dood. Weinigen zouden ervoor kiezen om hun skelet zo te delen met anderen zoals Caspar Berger dat doet. Hij vereeuwigde zijn eigen skelet in kunstwerken die hij zelfportretten noemt. De expositie Bone is nu te zien in Beelden aan Zee.

Via een filmpje van een paar minuten kun je precies zien hoe het ging. Berger ging in een CT-scanner liggen, liet zich lichaam scannen en vervolgens werden de botten met de 3D-printer geprint. Zo kan het zijn dat je een paar dagen later naar je eigen schedel zit te kijken.

Shell / Self-portrait 27 © Janine Roos

Shell / Self-portrait 27

Het is een onderwerp waar je je fantasie op kunt loslaten, en dat is precies wat Berger ermee heeft gedaan, tot en met namaakmedicijnenverpakkingen en zegellak aan toe. Om maar iets te noemen: Berger liet een forensisch expert een beeld maken op basis van een kopie van zijn schedel (Skeleton / Self-portrait 21). Hij liet een schedel zinken in een pilaar (Plinth Portrait). Hij zette botten op sterk water (Culture Glass). Hij won er de Singer Prijs 2013 mee en Vrij Nederland schreef een artikel over hem.

Het krachtigste werk is helaas niet aanwezig op de expositie. Via Skeleton / Self-portrait 22 (niet te verwarren met bovengenoemd nummer 21) heeft Berger zijn eigen schedel verzilverd, en volgepend met teksten. Hij heeft dat gebaseerd op een zeventiende-eeuwse reliek in een Britse abdij. Ik zie hier denk ik meer in dan in de beroemdste dure schedel op dit moment, For the Love of God van Damien Hirst. Als troost is er dit filmpje waarin we kunnen zien hoe Skeleton tot stand kwam.

Ook Skeleton / Self-portrait 20 is niet aanwezig. En dat zal ook met het materiaal te maken hebben: achttienkaraats goud. Bergers rechterbovenarmbot (de humerus) is vereeuwigd in drie kilo goud. ‘Het is een klassiek thema, maar ook een technologisch hoogstandje’, zo legde Berger uit in Vrij Nederland.

Narcissus / Self-Portrait

Narcissus / Self-Portrait 15

Maar er is ook veel wel. Zo kunnen we kijken naar Narcissus: zijn gezicht in zilver. Het lijkt op een doodsmasker. Je kunt het werk dichtklappen en in een koffer doen. Via deze link kun je het werk bekijken in een toepasselijke ruimte: het Teyler’s museum in Haarlem.

De mogelijkheden van je botten verwerken in kunst blijken bijna eindeloos als je deze expositie bekijkt. Je kunt ze bijvoorbeeld in stenen banken verwerken. Die zijn in een soort tempeltje geplaatst. Aan het einde ervan zien we een filmpje waarin botten, aan ballonnen vastzittend, langs vliegen. Het is een ruimte die prima zou kunnen dienen als meditatieruimte, maar ook doet denken aan een mausoleum.

Don’t be afraid of becoming a bench

Don’t be afraid of becoming a bench

Don’t be afraid of becoming a bench heet het werk, maar het had ook Don’t be afraid of sitting on a bench kunnen heten. De kussentjes liggen klaar maar slechts weinig mensen gaan op andermans botten zitten. Of is het omdat de botten in de banken net kauwgomvlekken lijken?

Minstens zo fraai is de in de pilaar zakkende schedel (Plinth Portrait). Het geeft een unheimisch gevoel als een object uiteindelijk lijkt te verdwijnen in het voetstuk waar het op is neergezet. Ik weet niet of ik het fijn vind dat ik de zekerheid verlies dat tentoongestelde objecten niet vergaan tijdens hun expositie. Tegen juni is het misschien wel kopje onder gegaan.

Plinth portrait / Self-portrait 29

Plinth portrait / Self-portrait 29

Is dan niets heilig meer? Nee, want ook een forensisch expert kan een zelfportret maken. De expert kreeg de 3D-print van de schedel en ging ermee aan de slag, Hij maakte op basis van zijn ervaring een gezicht bij de schedel. Een vrij lelijk kunstwerk waar je snel aan voorbij zou lopen, maar ook een fraai staaltje conceptuele kunst. Waar kunst en misdaad onverwachte raakvlakken hebben.

Referentie is sowieso erg belangrijk bij deze expositie. De schedel werd in de zeventiende eeuw in Vanitas-stillevens verwerkt. Berger geeft er een verrassende wending aan in zijn eigen Vanitas. De botten op sterk water doen dan weer denken aan wetenschapsmusea. In de vorige exposities zijn vooral griezelig aandoende zelfportretten aan de orde geweest.

Culture Glass / Self-portrait 32

Culture Glass / Self-portrait 32

Echt knap werk, op de grens van wetenschap en kunst. Een unicum misschien wel. Niet veel zullen Berger zijn voorgegaan, en nog minder zullen het zo goed hebben aangepakt.

Wat ik wel een beetje mis, is het mysterie. De technologische kant maakt de zelfportretten voor mij te weinig raadselachtig. Er ontroerd van raken of ervan wegdromen is niet zo eenvoudig. Iets meer ronddolen in kunstnevelen zou ik op prijs hebben gesteld.

In het museum Beelden aan Zee deelt Berger de ruimte met de Antilliaanse kunstenaar Yubi Kirindongo. Ook hij maakte hier en daar wel eens gebruik van dierenbotten in zijn werk. Dat is de enige overlap tussen de twee. Donderdag volgt het artikel over zijn expositie.

Foto’s © theJJR.

Tot 1 juni in Museum Beelden aan Zee. Meer informatie: http://www.beeldenaanzee.nl/en/kabinet/Caspar-Berger-Bone en http://www.casparberger.nl/.